Slayt 1 - serdarozturk.net

Slayt 1 - serdarozturk.net

SZL KLTR ALIMALARININ TARH DO. DR. SERDAR ZTRK Tarih Szl kltrle ilgili ilk almalar Homeros Sorunu erevesinde balad. Eski alardan beri Homeros destanlar olarak bilinen lyada ve Odysseiann ne olduklar zerine yaplan almalar 17. yzyla kadar geri gider. Bu yzylda yaplan baz almalarda bu destanlarn bilimsel olmad, olay rgsnn gayet kt ilendii, kahramanlarn yeterince gelimedii ileri srlm, destanlarn Homeros adnda uydurma ozana atfedildii savunulmutur. Baz almalarda ise Homerosun gerekten yaad, ancak yazd eitli arklarn 500 yl sonra epik iir biimiyle baka birisi tarafndan yeniden derlendii ileri srld.

Tarih ngiliz diplomat ve arkeolog Robert Wood ise Homerosun okuma-yazma bilmediini ve destanlar yalnzca gl belleiyle yarattn savundu. Woodun asl ilgi ekici savunusu, szl kltrdeki bellein tad nemin yazl kltrdekinden hayli farkl olduudur. Ondokuzuncu yzyla gelindiinde ise zmleyiciler akmn gelitirenler Homeros sorunu erevesinde yeni bir gr ortaya attlar: ki destan daha nce yaratlm iir veya iir paracklarndan oluturulmutur. O halde destanlar paralara ayrlrsa anlalabilir. zmleyiciler bir araya getirilen paralarn sadece yazl metin olduunu dnmlerdi. Yirminci yzyln balarnda ise btnleyiciler yaklam tam tersini savundu. ki destann yaps salam ve destandaki karakterler tutarl idi. Bunlar sanat deeri stn yaptlard. Bu nedenle iki destan da olsa olsa tek bir kii tarafndan yaratlabilirdi.

Tarih Yirminci yzyln ortalarna doru Homeros destanlarn aklamada daha mantkl yaklamlar ortaya kondu. Milman Parry bu noktada nemli bir isimdir. Parrynin buluu yle zetlenebilir: Homeros tr destanlarda szl birletirme yntemlerinin zorunlu kld tutumluluk vard. Bu tutumluluk, heksametrik lden kaynaklanr. Bunun anlam udur. Destanlardaki pek ok szck, sfat, kalp srf hece lsn tutturmak iin seilmitir. Szl ozanlarn sfat daarc ok zengindir. Bu nedenle onlar anlat boyunca repertuarndaki sfatlardan birisini kolayca seiyorlard. Dolaysyla szck seimi airin dehasndan ileri gelmemekte, szl anlatnn doasndan kaynaklanmaktayd. Homeros, aslnda bir montaj iisiydi. nceden retilen paralar birbirini tutturmutu.

Tarih Kalplara baml ve hazr paralardan oluturulmu bir anlat nasl bu kadar iyi olabiliyordu? Homeros dnemi Yunan kltr iin kalp deyiler nemliydi nk airlerin yan sra szl dnce dnyas bu tr kalplardan yararlanyordu. Szl kltrde renilen bilginin unutulup kaybolmamas iin srekli tekrar gerekiyordu. Yunanllar yazy M.. 427?-347 yllarnda yaam olan Platonun devrine geldiinde yazy iselletirmilerdi. Platon her yzden devletine airleri sokmamt. Yazyla biimlenen dnsel dnyada geleneksel airlerin ok sevdii kalplar miyadn doldurmutu. Tarih Burada u sorulabilir: M.. 8. yzyln Yunanistannda

500 yl gerideki bir destann hatrlanmasna yol aan neden neydi? Bu sorunun yant yle verilebilir: Miken toplumu ile arkaik toplum arasndaki derin sosyal ve kltrel kesinti, kahramanlk dnemiyle ilgili bir gemi kurulmasna yol at. Gemiin iki zellii vardr, geride kalmtr ve devam ettirilemez. Bu gemi M.. 9. ve 8. yzyln aristokrat toplumuna, onun ortaya kn kutlama ve anlama olanan salayan ykler sunmaktadr. Hatrlamann ortaya kt 8. yzylda kahramanlk destanlarn ortaya karan yaam tarznn da sonuna gelinmiti. Savalk, bireysellik, aristokratl iine alan valye kltr Homerosun destann anlatt yzylda yok olmaya yz tutmutu. Bylece bu destanlar, kaybolan bir gelenei koruma altna almaktadr (Assmann, 2001: 267-8). Bellek

Bellek denilince akla bir i olgu gelir ve bunun mekn insann beynidir. Dolaysyla bellein beyin fizyolojisiyle, noroloji ve psikolojiyle ilikili olduu dnlr. Oysa bellein neleri ierdiini, bu ieriklerin organize ediliini ve ne kadar sre ile muhafaza edileceini, bireyin kapasitesinden ok; d koullar belirler. Bellein Jan Assmana gre drt farkl d boyutu vardr: 1) Mimetik Bellek: Davran alann kapsar. Davranlar taklit sonucu kaznlr. Yazl ve yazsz davran klavuzlar mevcuttur. Ancak gnlk yaamda gnmzde dahi davranlarn ou yazsz taklide dayanr. Yemek klavuzlar, kullanma klavuzlar gibi yazl olanlar olduka ge balam ve yazszlar kadar etkili olamamtr. Bellek 2) Nesneler Bellei: nsann etrafn evreleyen eyalar ona gemiini, atalarn anlatr. Giysiler,

yatak, iskemle, ky, kent, ara, televizyon, radyo insan evrelemitir. 3) Dil ve letiim: letiimsel Bellek. Dil yetenei bir i dinamik olarak kendiliinden gelmez. nsan bakalar ile etkileim iinde anlama yeteneini gelitirir. Dolaysyla bilin ve bellek bireysel fizyoloji ve psikoloji ile aklanamaz, bireyin dier bireylerle etkileiminin de gz nne alnmas gerekir. Bilin ve bellek bu etkileime bal olarak oluur. Bellek 4) Anlam aktarm: Kltrel Bellek. nceki alann az ok btnlk iinde bulutuu alan oluturur. Rutin taklitler gelenek statsn kazand, yani amaca ynelik anlamn tesinde bir anlama sahip olduu zaman takliti bellein snrlar alr. Kltrel anlamn aktarlma ve canlandrlma biimi olarak gelenekler kltrel bellek

alanna girer. Belirli anlamlara sahip mezarlar, antlar, tapnakla, idoller gibi nesneler belleini zaman asndan aan eyler de kltrel bellee girer. Bazlar buna toplumsal bellek de der. Yaz ile kltrel bellein snrlar geniler. Yaz, d bellei mmkn klar, kaydedilen haber ve bilgilerin canlanp beklenmedik lde yaygnlamasn salar. Yaz, ayn zamanda doal bellein kapasitesinin kullanmn azaltr. Bellek Bellek konusunda bir baka ayrm Paul Connerton (1999) tarafndan yaplr. Dnre gre toplumsal bellein dnda, kiisel, bilisel ve alkanlk bellei olmak zere bellek daha vardr. Kiisel bellek, konusunu bir kiinin yaamyksnden alan hatrlama eylemlerini gsterir. Kiisel bir gemie gnderme yapld iin kiisel bellek denir. Bir kii, u zamanlarda u yerlerde unlar unlar yaptm dedii andan itibaren kiisel belleine

bavurmutur. Burada bir blnmlk vardr. imdiki ben, imdiki bellei, gemiteki bene, gemiteki belleime bavurur. kisi baz bakmlardan ayndr, baz bakmlardan farkldr (Connerton, 1999: 38-39). Connertonun kiisel bellek kavram, Assmann yukarda belirttiimiz iletiimsel bellee benzer. Farkl kavramlar kullansalar da ayn eyi anlatan kiisel ya da iletiimsel belek, szl tarihilerin bavurduklar nemli bir bellektir. Szl tarih konusu ileride anlatlacaktr. Bellek Connerton, Asmann bellek snflamasnda yer vermedii bir baka bellei de inceler: Bilisel bellek. Szcklerin anlamlarn, arklar, iir dizelerini, ykleri, matematik denklemlerini, mantksal dorular ieren bellektir bu. Bu tr bir bellei harekete geirmek iin gemite bir eyleri renmemiz gerekir (1999: 39-40). Assmann snflamasnda belki mimetik veya nesneler

belleine benzeyen, ancak onunla tam zde olmayan bir baka bellek yine Connerton tarafndan vurgulanr: Alkanlk bellei. Bu bellek uygulaymla ilgidir ve genellikle o pratii niin ve nasl yaptmz bilmeyiz. Bildiimiz ve bakalarna aktardmz bir uygulamadr bu. Bisiklete binmek, kitap okumak, yzmek bu bellee girer. Bellek Alkanlk belleine dnrler pek dikkat etmemi ve gereken nemi vermemilerdir. Oysa Luriann rnek verdii bir olay bu bellein ne kadar nemli olduunu gsterir. alma, bir Rus askeri olan Zazetskinin beyninin zedelenmesinin yaratt sonularla ilgilidir. Beynine giren bir mermi nedeniyle Zazetski, gerek kiisel gerek de bilisel bellek asndan ykma urad. Kiisel bellek asndan ele alndnda yakn gemiine ve evresine dair pek ok eyi hatrlamyordu. Bilisel

belleindeki ykmlar da korkuntu. evresindeki nesnelerin ounun isimlerini hatrlamyordu. Bir szck duyduunda anlamn kavramakta zorlanyordu. nc yitim alan alkanlk belleindeydi. Alkanlk sonucu kazand davranlarn hatrlamyordu. Bellek Hastanede birini armak, hoa kal anlamnda el sallamak gibi kalplam davranlar hatrlamyor, bu nedenle yeniden reniyordu. Yataktan kendi bana kalkamyor, bu nedenle hastabakcy armas gerekiyordu. Ancak nasl yapacakt? Bunun iin iaretle birini armas gerektiini hatrlad, gelgelelim arma yerine bilinmedik bir iaret yapt: Sol elini hafife kaldrp ileri geri iaret yapt. Doktorlar onunla tokalamak istediklerinde Zazetski hangi eliyle tokalaacan bilmiyordu. Bir eitici, diki yapmak zere eline malzemeler verdiinde ylece kalakald. Evinde odun

kesileceini, ambardan st getirileceini dahi unutmutu (Connerton, 1999: 42-43). letiimsel Bellek Kltrel Bellek likisi letiimsel bellek, yakn gemie ilikin anlar kapsar. Bunlar kiinin adalar ile paylat anlardr. En tipik rnei kuaa zg bellektir. Bu bellek, tayclar ile snrldr, kuak yok olduunda biter, baka bellee yer aar. Dorudan bireye bal olarak vardr ve iletiimsel deneyimle kazanlr. letiimsel bellekte biyografik hatrlama sz konusudur. Yani kiilerin yaamlar boyunca girdikleri sosyal alverilere dayanr. Kltrel bellek ise iletiimsel bellein tersine kurumsallam bir bellektir. Gemi, annn sembolik figrlerinde younlar. rnein bayram trenleri, aure, Kerbela, Msrdan k yks, destanlar, efsaneler. Efsane ile tarih arasnda fark vardr. Kltrel bellek iin

gerek deil, hatrlanan tarih nemlidir. letiimsel Bellek Kltrel Bellek letiimsel bellek ile kltrel bellek arasndaki ayrmlardan bir tanesi de anlatclarn konumudur. letiimsel bellekte profesyonel szl anlatclar yoktur. Her birey anlatcdr. Bireylerden bazlar dierlerine gre daha fazla bilgiye sahip olabilir ancak anlatm iinin uzmanlar yoktur. Bilgi, dil renilirken ve gndelik iletiim sayesinde edinilir. Burada herkes ayn lde uzmandr. leride ayrntl olarak grlecei gibi szl tarihte iletiimsel bellekten yararlanlr. Kltrel bellekte uzman bir anlatc grubu, toplumun belleini korumak ve aktarmakla grevlidir. Afrikada szl kltre dayal toplumlarda bu grevi griot stlenir (Asman, 2001: 51-7). Trkiyede ise yirminci yzyln ortalarna kadar meddah, ozan gibi anlatclar stlenmitir. Btn bu anlatclar mzik eliinde veya

mziksiz toplumun ortak anlarn dinleyicilerine aktarrlar. letiimsel Bellek Kltrel Bellek Dolaysyla Jan Assmann da belirttii gibi kltrel bellein hep zel tayclar olmutur. amanlar, retmenler, yazarlar, filozoflar, ozanlar gibi bilgiyi tama yetkisi tannm olanlarn tm dahildir. Bu tayclar, anlam gndelik olann tesine tarlar ve kltrel bellei korurlar. Bu iki nemli ilevi nedeniyle genellikle gndelik sorumluluk ve ilerle ilgilenmezler. En nemli ve en zor olan sorumluluk, anlatnn kelimesi kelimesine aktarmnn stlenilmesi ve baarlmasdr (Assmann, 2001: 57). Szl kltr ve folklor zerine olan almalarda kltrel bellee bavurulur.

letiimsel Bellek Kltrel Bellek erik Bireysel biyografiler erevesinde tarihsel deneyimler Efsanevi kken tarihi, ulalamaz gemite yaananlar Biim Gayri resmi, az biimlendirilmi, iletiimsel alveri iinde

gelien, gndelik Planlanm, ok iyi biimlendirilmi, trensel iletiim, bayram Aralar Organik belleklerdeki canl anlar, deneyimler, aktarlanlarn anlatm Kesin nesneletirme, sz, grnt ve dans yoluyla geleneksel sembolik kodlama, sahneleme Zaman yaps

80-100 yl, imdiki zamanla balantl 3-4 kuaklk zaman ufku Kesin gemi, efsanevi bir gemi zaman Tayclar Belirsiz, bir hatrlama grubunun canl tanklar Uzmanlam gelenek tayclar

Recently Viewed Presentations

  • Warm Up

    Warm Up

    Indirect Reasoning: All possibilities are considered and all but one is proved false. Ex. I yell "Jake, stop disrupting my class!" You look at one Jake, and he' asleep at his desk, so I must be yelling at the other...
  • Erasmus+ What's in it for me?

    Erasmus+ What's in it for me?

    Edulink. Jean . Monnet. Sport. Many of the projects funded during the 2007 - 2013 period offered mobility opportunities for students and staff and many still have ongoing projects. e.g. Erasmus Mundus Action 2, ICI-ECP, Tempus, Alfa, Edulink, Marie Curie,...
  • Indian Achievements - Edl

    Indian Achievements - Edl

    Astronomy Ancient Indians were very interested in astronomy, the study of stars and planets. They were aware of seven of the eight planets. They knew the sun was a star. They could even predict eclipses of the sun and the...
  • Chapter 8: America Secedes from the Empire, 1775-1783

    Chapter 8: America Secedes from the Empire, 1775-1783

    Chapter 8: America Secedes from the Empire, 1775-1783. Chapter 5 paperback. ... American troops under Vermont Frontiersman Ethan Allen surprised and captured a British Fort in NY. ... (his empire spread too thin)
  • What is it? Why is it important? - magic

    What is it? Why is it important? - magic

    "Illinois Enacts Groundbreaking Electronic Commerce Legislation," Mc Bridge, Baker and Coles, Chicago, Illinois, 1998 SFA electronic identification Single Sign On for Students and Financial Aid Professionals Remote Authentication of Students SFA PIN via Proprietary Protocol ACES Digital Certificates via GSA...
  • Click icon to add picture NUTRITION AND ENERGY

    Click icon to add picture NUTRITION AND ENERGY

    An example of protein complementation. Two foods providing vegetable protein are eaten at a meal e.g. a cereal (bread) and a pulse (baked beans). The amino acids of one protein compensates for the limitations of the other. This results in...
  • Essential Question Topic Jeopardy:

    Essential Question Topic Jeopardy:

    Times New Roman Arial Verdana Literacy Jeopardy Example African American History Jeopardy Slide 2 African $1 First American colony to recognize slavery in 1641 African $1 Massachusetts African $2 First Black to own a movie & TV studio African $2...
  • The Sun

    The Sun

    "Shell Burning" describes source of nuclear power around dead center He Compressed In Middle H H->He He Temperature and Density Rise in Center Star gets more luminous Electron Degeneracy Helium Density Rises Center of Sun has density of 10g/cc (H2O...