Izazovi poljoprivrednog savetodavstva u Srbiji/Vojvodini

Izazovi poljoprivrednog savetodavstva u Srbiji/Vojvodini

Izazovi poljoprivrednog savetodavstva u Srbiji Dr Dejan Jankovi, docent Struktura prezentacije Osvrt na teorijske okvire za razumevanje savetodavstva u sistemu znanja i informacija - PSS kao deo Sistema znanja i informacija u Srbiji ta nas ui teorija difuzije (irenja) inovacija? Osvrt na deo rezultata Evaluacije rada PSS APV sa odabranim poljoprivrednim gazdinstvima Prikaz nekih trendova u PSS APV u periodu 2002-2015. godine Reforma savetodavstva u Srbiji- nedovrena pria ili nezapoeta pria? Zakljuci Strategije razvoja poljoprivrede i r.razvoja 2014-2024. u vezi sa sistemom transfera znanja i PSSS PSS kao deo Sistema znanja i informacija u Srbiji Veze i interakcije izmeu nekoliko osnovnih aktera Sistema znanja i informacija u poljoprivredi IZAZOV: Kako da PSS bude relevantan i funkcionalan deo ovog sistema, a ne sluajan, nebitan, neorganizovan i problematian deo? PSS kao deo Sistema znanja i informacija u

Srbiji (AKIS-a) Jedna od definicija AKIS-a: skup poljoprivrednih organizacija i(ili) individua, kao i veza i interakcija meu njima, koji su angaovani u procesu stvaranja, transformacije, prenosa, uvanja, obnove, integracije, difuzije (irenja) i primene informacija sa ciljem da se sinergetski podri odluivanje, reavanje problema i inovacije u poljoprivredi ... (Rlling) osnovne hipoteze od kojih AKIS polazi, moda je najlake saeti u sledeem: 1) rezultati istraivanja, ako se ne primenjuju od strane poljoprivrednih proizvoaa, esto (p)ostaju beskorisni, 2) savetodavne slube koje nemaju adekvatne (u odnosu na korisnike) metode rada, sadraje svojih preporuka, pristupe ... nisu od velike koristi, 3) inovacije koje ne reavaju aktuelne i kljune probleme farmera seljaka, imaju male anse da budu usvojene SISTEME ZNANJA I INFORMACIJA U POLJOPRIVREDI ine tri osnovna podsistema: 1. istraivaki podsistem, pre svega zaduen za razvoj inovacija (fundamentalna i primenjena istraivanja) 2. podsistem zaduen za irenje znanja/inovacija, odnosno, iniciranje promena na bazi naunih saznanja koje se prenose u praksu (funkcije savetodavstva su i animacija, motivacija

proizvoaa i lokalnog stanovnitva, prikupljanje, obrada i prenos informacija, pomo u reavanju konkretnih problema na gazdinstvima i u lokalnoj sredini, razvijanje savetodavnih sadraja i metoda rada ...) 3. korisniki podsistem, koji stavlja znanje/inovacije na probu tj. proverava korisnost znanja/inovacije i njenu praktinu primenjivost u konkretnim uslovima na farmi/polj.gazdinstvu est osnovnih funkcija u okviru AKIS-a izazovi za savetodavni podsistem: 1. Identifikacija (saznajnih) potreba 2. Stvaranje/kreiranje inovativnog znanja 3. Operacionalizacija znanja 4. irenje znanja 5. Primena znanja 6. Evaluacija iskustava 3. Operacionalizacija znanja Podrazumeva aktivnosti potrebne da bi se rezultati naunih istraivanja i nova nauna saznanja, stvorena u istraivakim centrima i na fakultetima, prevela u formu koja omoguava neposredno zadovoljenje aktuelnih potreba u seljakoj/farmerskoj poljoprivredi. To podrazumeva modifikaciju i prilagoavanje

naunih saznanja, testiranje u farmskim/lokalnim uslovima, individualne eksperimente savetodavaca u istraivakim stanicama, ali i proizvoaa na svojim njivama. Ova faza ima dva osnovna aspekta: Prvo, transformacija inovacija u skup preporuka/saveta koji se preko savetodavaca mogu iriti u seljaku/farmersku poljoprivredu (konkretna uputstva prilagoena seljaku/farmeru; znaaj obeleja inovacija: relativna prednost, kompatibilnost, sloenost, uoljivost, isprobljivost). Inovacije moraju da postanu alatke u rukama farmera/seljaka koje e oni moi (biti sposobni) da koriste Drugi aspekt operacionalizacije znanja odnosi se na potrebu da se inovacija adaptira na specifine agro-klimatske, socio-ekonomske i kulturne uslove podruja u koja se uvodi, odnosno, na uslove koji su prisutni na poljoprivrednim gazdinstvima IZAZOVI: 1. Pojednostavljivanje savetodavnog sadraja upuenog proizvoaima 2. Zasnivanje sadraja komunikacije na objektivnim i pouzdanim nauno-istraivakim saznanjima, a

ne na paualim procenama 3. Preuzimanje odgovornosti za poruku koja se komunicira prema proizvoaima 4. NUNOST pribliavanja savetodavnog i nauno istraivakog (pod)sistema radi bolje analize seljake/farmerske prakse, identifikacije potreba, dizajniranje i zajedniki rad na primenjenim istraivanjima... operacionalizacija, irenje i primena rezultata u svakodnevnoj poljoprivrednoj praksi 4. irenje znanja Ova faza ima za cilj povezivanje istraivakog podsistema i korisnikog podsistema, odnosno, proces premoavanja funkcije kreiranja i operacionalizacije inovacije i njene primene na nivou seljakog gazdinstva/farme. Ovaj proces podrazumeva transfer inovacija u njihovoj operacionalizovanoj formi na savetodavne slube, a zatim njeno irenje putem savetodavnih slubi na farmere/seljake Ona, logino, podrazumeva snanu vezu izmeu nauke i istraivanja i savetodavne slube Pritom treba maksimalno uvaavati ve postojea

znanja o: osobinama procesa difuzije, fazama procesa, kategorijama usvojilaca i tome sl. ta nas ui teorija difuzije (irenja) inovacija? Rezultati hiljada sprovedenih istraivanja su pokazali da se sutina procesa irenja inovacija sastoji u mrei meuljudskih odnosa i uticaju onih farmera koji su predhodno usvojili neku novu tehnologiju (inovaciju), na ostale koji su ih u tome sledili. irenje inovacija je znai fundamentalno drutveni proces koji se odvija tokom vremena Postoje razliite faze procesa difuzije, odnosno, razliite faze u procesu odluivanja o inovaciji Proces odluivanja o inovaciji je proces kroz koji pojedinac ili grupa prolazi od prvog saznanja o inovaciji, formiranja stava prema inovaciji, odluke da usvoji ili odbaci inovaciju, do implementacije i korienja nove ideje i potvrivanja ove odluke. ZNANJE UVERAVANJE -smanjiti nesigurnost; -kakva je to inovacija? -kako ona funkcionie?

-emu ona slui? -koje su prednosti, a koje su mane u odnosu na konkretnu situaciju POTVRIVANJE ODLUKA Aktivnosti koje vode ka odluci o usvajanju ili odbacivanju NPR. isprobavanje - Potvrda za ve donetu odluku -nakon pozitivne odluke... praktino KORIENJE INOVACIJE - Uvoenje inovacije u svakodnevni ivot Kategorije (distribucija) usvojilaca inovacija prema stepenu njihove inovativnosti INOVATORI RANI USVOJIOCI

-otvorenost -avanturistiki duh -sklonost ka riziku IDEALNI TIPOVI USVOJILACA!!! OKLEVAOCI -poslednji usvajaju -tradicionalisti -sumnjiavi -esto socijalno izolovani -ne rizikuju, ve promiljaju -lokalne voe -okida za ostale RANA VEINA KASNA VEINA -ne usvajaju sve dok veina ne usvoji -treba im vremena

za usvajanje -ne vole da prednjae, ali ni da kasne za drugima -este interakcije sa drugim lanovima sistema Generalizacije u vezi kategorija usvojilaca koje u nastale na osnovu empirijskih istraivanja (oko stotinjak generalizacija): Npr. raniji usvojioci su: Obrazovaniji; mlai; vie kontaktiraju sa savetodavnom slubom; skloniji promenama; imaju veu socijalnu participaciju u lokalnoj zajednici i u selu su prepoznati kao dobri proizvoai od kojih treba uiti komercijalno orijentisani u proizvodnji; vie specijalizovani u proizvodnji; vie su izloeni interpersonalnim kanalima komuniciranja (vie razgovaraju o inovacijama sa drugima); Vie se interesuju za nove informacije itd... RANI USVOJIOCI: vie su integrisani u lokalnu zajednicu nego inovatori Uvaavani su, vie nego bilo koja druga kategorija i predstavljaju lokalne uglednike zbog svojih osobina da ne rizikuju, ve promiljaju, imaju ulogu

lokalnih misionara u irenju i ubrzavanju procesa difuzije; potencijalni usvojioci trae od njih savet, informaciju i potvrdu u vezi inovacije (gledaju i oslukuju ta oni rade); kada oni usvoje inovaciju esto postaju okida za kritinu masu usvojilaca; kod potencijalnih usvojilaca oni svojim usvajanjem smanjuju nesigurnost u vezi inovacije i ire svoju subjektivnu evaluaciju o inovaciji putem mree meuljudskih odnosa u sistemu; usvajajui inovaciju oni praktino stavljaju svoj peat odobravanja na nju IZAZOVI 1. Prepoznavanje proizvoaa u odreenim kategorijama (usvojilaca) 2. Usmeravanje sadraja i metoda savetodavnog rada u poetnim fazama prema njima (radi efekta multiplikacije); pitanje ciljnih grupa (a ne odabranih gazdinstava)!!! 3. NUNOST (kvalitetnije i ee) primene grupnih i masovnih metoda (medija) u savetodavnom radu!!! 4. Prepoznavanje potreba proizvoaa za informacijama i njihovih problema (ta ih najvie boli, ta zaokuplja njihovu panju, ta ih zbunjuje i nije im jasno, ta razumeju pogreno...); parola vie sluaj, manje priaj 5. Pozicioniranje PSS kao objektivnog, pouzdanog i neutralnog aktera (onoga kome se veruje) meu brojnim izvorima informacija; identitet PSS ? 6. Zasnivanje savetodavnog rada na nauci i struci koja vodi proces modernizacije poljoprivrede u interesu drutva u celini (a ne u interesu hemijskih i semenskih kua); pitanje etike savetodavnog rada; oblici saradnje PSS i trgovaca (proizvoaa) inputa Savetodavstvo, prema tome, ima funkciju da upravlja procesima irenja znanja (knowledge

management) i na odreen nain ono je moderator (katalizator) tog procesa. Pri tome je uvek aktuelno pitanje: ko ima pristup savetodavnim uslugama i na koji nain se spektar dejstva PSS moe proirivati? Procena i savetodavaca i odabranih gazdinstava je da samo manji deo proizvoaa u APV sarauje sa PSS. Savetodavni rad se ne moe svesti samo na odabrana gazdinstva i manji krug proizvoaa oko njih koji se povremeno pojavljuju na predavanjima i danima polja. EVALUACIJA SAVETODAVNOG RADA osvrt na neke zakljuke EVALUACIJA RADA POLJOPRIVREDNE SAVETODAVNE SLUBE AP VOJVODINE SA ODABRANIM POLJOPRIVREDNIM GAZDINSTVIMA; Rukovodilac projekta: prof. dr ivojin Petrovi; koordinator projekta: dr Dejan Jankovi, docent; lanovi tima: dr Jovana iki, mr Marica Petrovi, mr Marina Novakov; Univerzitet u Novom Sadu, Poljoprivredni fakultet, Departman za ekonomiku poljoprivrede i sociologiju sela, Centar za ruralni razvoj, edukaciju i trening poljoprivrednih savetodavaca Evaluacija je sprovedena u toku 2012/2013. godine; osnovni skup 4.112 odabranih gazdinstava; 92 savetodavca PSS APV; uzorak: proporcionalan i stratifikacijski

(obuhvaene sve polj. stanice, svi savetodavci, sve oblasti, svi tipovi i veliine odabranih gazdinstava) kao osnova za izbor uzorka za evaluaciju savetodavnog rada uzeta su samo ona odabrana poljoprivredna gazdinstva za koje su postojali potrebni (osnovni) podaci; takvom selekcijom skup je sveden na 2987 gazdinstava, a uzorak je iznosi 10%, odnosno, 294 gazdinstva!!! Svako gazdinstvo je poseeno i obavljen je polustruktuirani intervju (u prikupljanju podataka uestvovalo je 17 anketara koji su prethodno proli detaljnu obuku). U toku evaluacije obavljeni su i intervjui sa pojedinim savetodavcima, direktorima stanica, rukovodiocima sav. Sektora, analizirana su kljuna dokumenta i procedure u Sekretarijatu za poljoprivredu APV Zastupljenost pojedinih metoda savetodavnog rada u radu savetodavca PSS APV sa odabranim poljoprivrednim gazdinstvima u periodu od jula 2007. do marta 2012. godine Masovne metode sav. rada; 4.13% Grupne metode sav. rada; 5.95% Individualne metode sav. rada; 89.92% Ocena dosadanje saradnje sa savetodavcima (od 1/loa do 5/odlina) Prema odgovorima kuedomaina odabranih poljoprivrednih gazdinstava, dosadanju saradnju sa savetodavcima oni su ocenili sa prosenom ocenom 4,11. Prosene ocene rada savetodavaca variraju izmeu pojedinih organizacionih jedinica PSS APV. 45.0

40.6 40.0 3.85 4.25 3.91 35.0 31.7 4.90 3.29 30.0 4.04 4.84 25.0 3.79 3.97 20.0 16.7

4.43 4.00 3.75 15.0 4.42 10.0 5.0 .0 3.6 0 4.6 2.8 1 2 3 4

5 6 Ohrabrujui je podatak da skoro 70% odabranih gazdinstava ipak vidi unapreenje u proizvodnji kojom se bave i da deo zasluga vide upravo u saradnji sa PSS APV 4.3 nisu odgovorili 14.9 ne znam 12.1 ne 68.7 da .0

10.0 20.0 30.0 40.0 50.0 60.0 70.0 Procena saradnje PSS APV da drugim proizvoaima (van sistema odabranih gazdinstava) (procena od strane O.G) ne znam 9.7 mnogi nisu ni culi ni saradjivali sa savetodavcima 4.3 za savetodavnu sluzbu mnogi nisu culi, ali zato znaju sta je poljoprivredna stanica/agrozavod/institut

6.8 manji deo saradjuje sa PSS 49.6 veci deo saradjuje sa PSS 29.5 .0 10.0 20.0 30.0 40.0 50.0 60.0 Stavovi kuedomaina o tome da li bi PSS APV trebala vie da se angauje u

radu sa proizvoaima 18.5 21.0 da ne ne znam 59.4 Razlozi nedovoljnog angaovanja savetodavaca: prva grupa odgovora (oko 30% anketiranih kuedomaina) upuuje na nedovoljno kvalitetan angaman savetodavaca (treba ee da ih poseuju, potrebno je vie kvalitetnijih predavanja, vie vremena i interesovanja, lo kadar meu savetodavcima, nedovoljna strunost i posveenost u radu, bavljenje drugim poslovima nautrb savetodavnih, manjak iskustva, lenjost i tome slino); druga grupa odgovora je vie objektivne prirode (38,8 % anketiranih kuedomaina) i krivicu vidi u looj organizaciji rada slube, manjku kadrova, manjku opreme za rad (npr. automobila), nezainteresovanosti drave, loe saradnje sa lokalnom samoupravom, manjka podstreka/nedovoljnoj motivisanosti savetodavaca, ali i u konzervativizmu proizvoaa, njihovoj inertnosti i sl.) Broj savetodavaca u PSS APV 2002-2015 (analiza D.Jankovi 2015.) 120

100 80 60 40 20 0 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009

2010 2011 2012 2013 2014 2015 Ukupna finansijska sredstva za PSS APV EVRO (analiza D. Jankovi 2015.) 2,000,000.00 1,800,000.00 1,600,000.00 1,400,000.00 1,200,000.00 1,000,000.00 800,000.00 600,000.00 400,000.00 200,000.00 0.00

2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014

2015 Finansiranje PSS APV po savetodavcu EVRO (analiza D. Jankovi 2015.) 30000 25000 20000 15000 10000 5000 0 2002 2003 2004 2005

2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Ukupna finansijska sredstva za edukaciju savetodavaca PSS APV EVRO (analiza D. Jankovi 2015.) 70000 60000

50000 40000 30000 20000 10000 0 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008

2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Finansiranje edukacija po savetodavcu PSS APV EVRO (analiza D. Jankovi 2015.) 900 800 700 600 500

400 300 200 100 0 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010

2011 2012 2013 2014 2015 Ukupna finansijska sredstva za posebne programe PSS APV EVRO (analiza D. Jankovi 2015.) 400,000.00 350,000.00 300,000.00 250,000.00 200,000.00 150,000.00 100,000.00 50,000.00 0.00 2004 2005

2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 *2013. godine finansiranje savetodavnih poslova i projekata za privatne izvoae: 30 mil. Din (78% od ukupno posebnog programa) *2014. godine finansiranje savetodavnih poslova i projekata za privatne izvoae: 17 mil. Din (70% od ukupno posebnog programa) *2015. godine finansiranje savetodavnih poslova i projekata za privatne izvoae: 10 mil. Din (55% od ukupno posebnog programa) Reforma savetodavstva u Srbiji- nedovrena pria ili nezapoeta pria?

nuno je uspostaviti direktan menadment po vertikalnoj liniji (lanac komandovanja) i jaati horizontalnu saradnju sa Sekretarijatom za poljoprivredu, vodoprivredu i umarstvo; PIS-om i i Poljoprivrednim fakultetom u Novom Sadu; potrebna je reforma organizacije PSS APV po uzoru na PIS sa pojedincem koji e rukovoditi slubom i kome e svi savetodavci biti odgovorni; na ovaj nain mogue je unaprediti kako horizontalno tako i vertikalno funkcionisanje savetodavnog sistema i njegovih veza sa drugim relevantnim akterima; Evaluacija je pokazala da postoje potekoe i u saradnji sa Poljoprivrednim fakultetom u Novom Sadu (sa naukom). Uoeno je da je, u institucionalnom pogledu, ova saradnja gotovo nepostojea i da se svodi na lina poznanstva i saradnju izmeu savetodavaca i pojedinih strunjaka sa fakulteta. Pritom, savetodavci i takvu saradnju ocenjuju kao relativno niskog intenziteta. U vezi sa mogunostima za unapreenje ove saradnje, nuno je jaanje institucionalnih veza izmeu PSS APV i Polj. fakulteta (i drugih fakulteta po potrebi) za npr. zajedniko apliciranje na projekte, formiranje i funkcionisanje zajednikih tela za reavanje odreenih pitanja, planiranje sav. programa, zajednike aktivnosti na realizaciji ogleda i testiranju ideja u praksi, efikasnija interakcija PSS i PIS-a nuno je stabilno finansiranje i profesionalni operativni menadment koji e biti odgovoran Sekretarijatu za poljoprivredu, vodoprivredu i umarstvo. Ovo pitanje ve godinama nije mogue reiti i ovo je teko postii u uslovima nestabilnog i nedovoljnog finansiranja u kojem polj. stanice finansiraju veinu materijalnih trokova sav. rada i dodacima na platu za zaposlene savetodavace (ime direktori stiu pravo na odluivanje

u vezi sa obimom i strukturom poslova tih istih savetodavaca, koji su njihovi zaposleni) potrebni su adekvatni programi savetodavnog rada rukovoeni objektivnom naunoistraivakom (strunom) analizom potreba, rizika i sl. Istovremeno, potrebno je adekvatno reagovati na potrebe proizvoaa za informacijama Potrebno je iznai nain za poveanje uea medijskog rada u komunikaciji PSS APV sa proizvoaima, ali i profesionalniji pristup u radu sa medijima (masovnim, tampanim i sl.); vei akcenat treba staviti i na profesionalniju primenu grupnih savetodavnih metoda (predavanja, radionice, dani polja i sl.) Potrebna je tzv. tailor made (ciljana) edukacija savetodavca naroito u uslovima primene licenciranja. Osim problema vremena koje im prisustvo razliitim vidovima edukacije oduzima, uoeno je da su mnoge od dosadanjih organizovanih edukacija bile neadekvatne (po pitanju sadraja i naina izvoenja) pa su i ocenjene negativno. Potrebno je izvriti selekciju kvalitetnih, motivisanih i kreativnih savetodavaca koji ele da se bave

ovim poslom i uklanjanje iz savetodavnog sistema nemotivisanih i neaktivnih (esto fiktivnih) savetodavaca (kvalitet rada, a ne samo broj savetodavaca). AP Vojvodina mora strateki da jaa PSS APV, ali pre svega po pitanju kvaliteta, a zatim i broja angaovanih savetodavaca i njihove materijalne opremljenosti; Potrebno je inovirati monitoring i naine interne evaluacije savetodavaca, jer samo dobro koordiniran sistem savetodavstva moe da sprei lairanje i fiktivan rad; kroz internu evaluaciju obezbedio bi se potreban kvalitet i efikasnost u radu; nuno je unapreivati metodologiju za izvetavanje u savetodavstvu u saradnji sa savetodavcima, Sekretarijatom za poljoprivredu, vodoprivredu i umarstvo i Poljoprivrednim fakultetom; Potrebno je uspostavljanje institucionalizovane evaluacije PROCENA: DODATNO FINANSIRANJE SAVETODAVSTVA U SADANJEM TRENUTKU (NAINU ORGANIZACIJE I FUNKCIONISANJA PSS) IPAK NE GARANTUJE POVEANJE USPENOSTI I EFIKASNOSTI OVOG SISTEMA (NUNOST ZAOKRETA U PRAVCU ISTINSKIH REFORMI) Strategija razvoja poljoprivrede i r.razvoja 2014-2024 Ovim dokumentom su utvreni su sledeih est stratekih razvojnih ciljeva: rast proizvodnje i stabilnost dohotka proizvoaa; rast konkurentnosti uz prilagoavanje zahtevima domaeg i inostranog trita i tehniko-tehnoloko unapreenje sektora poljoprivrede; odrivo upravljanje resursima i zatita ivotne sredine; unapreenje kvaliteta ivota u ruralnim podrujima i smanjenje siromatva; efikasno upravljanje javnim politikama i unapreenje institucionalnog okvira razvoja poljoprivrede i ruralnih sredina modernizacija organa i organizacija i prilagoavanje poljoprivredne politike modelu Zajednike agrarne politike EU.

u ostvarivanju skoro svakog od ovih ciljeva, PSS ima znaajnu ulogu!!! Ova uloga je prepoznata i na nivou PRIORITETA od 14 prioritetnih podruja za period od narednih 10 godina, savetodavstvo zauzima peto mesto: 5. unapreenje sistema transfera znanja i razvoj ljudskih potencijala; ta su zakljuci Strategije razvoja poljoprivrede i r.razvoja 2014-2024 u vezi sa sistemom transfera znanja i PSSS? Postojea struktura i sistem prenosa znanja nisu dovoljno efikasni i ne uspevaju da adekvatno zadovolje potrebe dinaminijeg tehnikotehnolokog restrukturiranja sektora poljoprivrede. Neophodnost povezivanja kreatora znanja sa neposrednim korisnicima je zanemarena u razliitim sistemskim reenjima; ne postoje ni funkcionalne mree sa specijalizovanim centrima znanja (institutima), znanje nije sistemski pohranjeno i teko se pristupa potrebnim informacijama. Organizovani transfer znanja preko PSSS stie do relativno malog broja korisnika. Korisnici esto informacije prihvataju sa rezervom. Nove tehnologije bre i efikasnije se prihvataju od strane veih poljoprivrednih gazdinstava i u razvijenijim sredinama (AP Vojvodina, Mava). ta su zakljuci Strategije razvoja poljoprivrede i r.razvoja 2014-2024 u vezi sa sistemom transfera znanja i PSSS? Kreiranje i transfer znanja i tehnologija u poljoprivredi znaajni su za

poveanje konkurentnosti srpske poljoprivrede. Mora se vriti sistemska analiza kako potreba za odreenim znanjima, tako i povratnih informacija o nainu prijema istih od strane korisnika. Jaanjem saradnje izmeu ustanova i organizacija koje kreiraju znanje (fakulteti, instituti) sa onima koji podstiu, odnosno finansiraju znanje i onih koji to znanje prenose olakalo bi put do krajnjeg korisnika. Zbog nedovoljnog broja poljoprivrednih savetodavaca ukljuenih u proces prenoenja znanja treba izvriti racionalizaciju savetodavnog rada u poljoprivredi (rad sa grupama, zadrugama, udruenjima, kao i korienje svih vidova sredstava komunikacija ). ta su zakljuci Strategije razvoja poljoprivrede i r.razvoja 2014-2024 u vezi sa sistemom transfera znanja i PSSS? Nedovoljna ukljuenost domae nauke u reavanje aktuelnih problema i izazova sektora poljoprivrede, nosi rizik od prevelike zavisnosti sektora od stranih tehnologija. Postojei sistem kreiranja i transfera poljoprivrednog znanja, zahteva nova reenja!!! Hvala vam na panji! Dr Dejan Jankovi, docent

E mail: [email protected]

Recently Viewed Presentations

  • 6.2- Chord Properties In lesson 6.1 we discovered

    6.2- Chord Properties In lesson 6.1 we discovered

    Chords and the . Center of . the Circle. Discover . relationships about . a chord . and the center of its circle. 1. Construct . a large circle and mark the center. 2. Construct two . nonparallel congruent chords....
  • Shared Spaces and Services - SEUPB

    Shared Spaces and Services - SEUPB

    Social media app. Role and scope is for the proposal to determine. ... Assessor will critically examine: Staff costs . Office and administration costs. ... SMART activity targets, Project Activities, Quality of X-Community and X-Border.
  • THE MATERIALS CONTAINED IN THIS PRESENTATION ARE PROTECTED

    THE MATERIALS CONTAINED IN THIS PRESENTATION ARE PROTECTED

    Chinook peoples in the Pacific Northwest were skilled fishermen and elk hunters. ... Most important man in the tribe was the man who gave the most away. ... Enjoyed the most abundant food resources in North America as the eastern...
  • Writing Instructional Objectives - University of Arkansas

    Writing Instructional Objectives - University of Arkansas

    Writing Instructional Objectives Summary. The statement of an objective should reflect an appropriate level in the cognitive, affective, or psychomotor domain. The statement identifies learning outcomes for students and not actions by the teacher
  • Introduction 1095 Alexis I to Urban II Introduction

    Introduction 1095 Alexis I to Urban II Introduction

    "Let those who for a long time, have been robbers, now become knights. Let those who have been fighting against their brothers and relatives now fight in a proper way against the barbarians. Let those who have been serving as...
  • Perennial pepperweed Lepidium latifolium Steve Dewey, Utah State

    Perennial pepperweed Lepidium latifolium Steve Dewey, Utah State

    Lepidium latifolium A 1 - 3 foot tall perennial with waxy leaves, white flowers, and creeping rhizomes. Also known as tall whitetop. Impacts riparian areas and wetlands by forming large dense stands that displace native plants.
  • Prime Factorisation Factor Trees

    Prime Factorisation Factor Trees

    When these factors are only prime numbers we call this method as Prime Factorization Method. 28 14 2 2 7 Prime Factorization of 28 is = 2 x 2 x 7 It uses a visual presentation called a factor tree....
  • SUPERFAMILY TRICHUROIDEA - Media Storage Medisch

    SUPERFAMILY TRICHUROIDEA - Media Storage Medisch

    There is an acute interstitial inflammation about the parasitized muscle fiber, which reaches its peak in five or six weeks, with edematous swelling, and cellular infiltration of polymorphonuclear neutrophils, eosinophils, lymphocytes, and at times foreign body giant cells.